სოციალური ქსელების პრობლემური მოხმარების კითხვარის ფაქტორული სტრუქტურის შეფასება ახალგაზრდების შერჩევაზე
DOI:
https://doi.org/10.52340/bal/2024.02.08საკვანძო სიტყვები:
სოციალური ქსელების პრობლემური მოხმარება, ახალგაზრდები, სოციალური ქსელების პრობლემური მოხმარების კითხვარის ქართული ვერსია, ტესტის ფაქტორული სტრუქტურა, ტესტის ფსიქომეტრული მაჩვენებლებიანოტაცია
სოციალური ქსელების საიტებმა კაცობრიობას უამრავი შესაძლებლობა შეუქმნა, მაგრამ სხვადასხვა ქვეყანაში თითქმის ოცდაათწლიანი პერიოდის მანძილზე ჩატარებულმა უკლებლივ ყველა კვლევამ ისიც ცხადყო, რომ გადაჭარბებული, არაკონტროლირებადი მოხმარება ნეგატიურად აისახება ფიზიკურ და მენტალურ ჯანმრთელობაზე, იწვევს ემოციურ, კოგნიტურ პრობლემებს, სოციალურ თუ პროფესიულ სირთულეებს. უფრო მეტიც, ზოგიერთ პირს შეიძლება ქცევითი ადიქციის მსგავსი სიმპტომებიც განუვითარდეს. 2022 წელს ჩატარებულმა მეტა-ანალიზმა (64 ქვეყანაში მცხოვრები ორ მილიონზე მეტი პირი) აჩვენა, რომ სოციალურ ქსელებზე დამოკიდებულება მსოფლიოს მოსახლეობის დაახლოებით 18%-ს აწუხებს. ამ მხრივ გამონაკლისი არც საქართველოა. შესაბამისად, ქართველ ფსიქოლოგებს სჭირდებათ ამ პრობლემის შესაფასებელი სანდო საზომი ინსტრუმენტი. კვლევის მიზანი იყო Caplan-ის პრობლემური მოხმარების კითხვარის (GPIUS2) უკვე ადაპტირებული ქართული ვერსიის ფაქტორული სტრუქტურისა და ფსიქომეტრული მაჩვენებლების შემოწმება. კვლევაში ჩართული იყო 1013 პირი, მათ შორის 77% ქალი, საშუალო ასაკი 22.6±6.3. ფაქტორული სტრუქტურა შემოწმდა როგორც კვლევითი, ისე კონფირმატორული ფაქტორული ანალიზით. თეორიული მოდელის შესამოწმებლად გამოყენებულ იქნა სტრუქტურული მოდელირება, აგრეთვე მედიაციის ანალიზი. ჩატარებულმა კვლევამ დაადასტურა ტესტის ქართული ვერსიის მაღალი სანდოობა და ვალიდურობა. სოციალური ქსელების პრობლემური მოხმარების სკალის ქართული ვერსია სანდო და ვალიდური შეფასების ინსტრუმენტია. მისი გამოყენება ახალგაზრდებს შორის შეიძლება როგორც კვლევითი, ისე ფსიქოლოგიური კონსულტირების მიზნებისათვის – პრობლემური მოხმარების რისკის შესაფასებლად. კვლევის ძირითადი შედეგები მნიშვნელოვანია როგორც კლიენტთან მუშაობის, ისე პრევენციის მიზნებისთვის. შეიძლება ითქვას, რომ ქართველ ახალგაზრდებს შორის პრობლემური მოხმარების განვითარების საკვანძო რისკ-ფაქტორია მოხმარება გუნების რეგულირებისათვის – სწორედ ის არის ონლაინ-კომუნიკაციის მჯობინებისა და სოციალური ქსელების მოხმარების არასაკმარისი თვითრეგულაციის საფუძველი. შესაბამისად, მოხმარება გუნების რეგულირებისათვის შეიძლება განხილულ იქნეს, როგორც პოტენციური სამიზნე ფსიქოლოგიური ჩარევისა – როგორც ფსიქოლოგიური დახმარების, ისე პრევენციის მიზნით.
წყაროები
Aboujaoude, E., & Gega, L. (2020). From digital mental health interventions to digital “addiction”: Where the two fields converge. Frontiers in Psychiatry, 10:1017, 1-5.
Andreassen, C. (2015). Online social network site addiction. A comprehensive review. Curr. Addict. Rep. 2,, 175–184.
Assunção, R. S., & Matos, P. M. (2017). The generalized problematic internet use scale 2: Validation and test of the model to Facebook use. Journal of Adolescence, 54, 51–59.
Barke, A., Nyenhuis, N., & Kröner-Herwig, B. (2014). The German Version of the Generalized Problematic Internet Use Scale 2 (GPIUS2): A Validation Study. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 1-9.
Billieux, J., Schimmenti, A., Khazaal, Y., Maurage, P., & Heeren, A. (2015). Are we overpathologizing everyday life? A tenable blueprint for behavioral addiction research. Journal of Behavioral Addictions, 4(3), 119- 123.
Byrne, B. M. (2013). Structural Equation Modeling with AMOS (2th ed.). Taylor & Francis.
Caplan, S. E. (2010). Theory and measurement of generalized problematic Internet use: A two-step approach. Computers in Human Behavior, 25, 1089-1097.
Caplan, S. E., & High, A. C. (2007). Beyond excessive use: The interaction between cognitive and behavioral symptoms of problematic Internet use. Communication Research Reports, 23, 265-271.
Caplan, S. E., & High, A. C. (2011). Online Social Interaction, Psychosocial Well-Being, and Problematic Internet Use. В E. b. Abreu., Internet addiction: a handbook and guide to evaluation and treatment (стр. 35-54). Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons, Inc.
Davis, R., & Flett, G. (2002). Validation of a new scale for measuring problematic Internet use: Implications for pre employment screening. Cyberpsychology & Behavior; 5(4), 331-345.
Fabrigar, L. R., & Wegener, D. T. (2012). Exploratory factor analysis. New York: Oxford University Press.
Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (4th ed.). . London: SAGE Publications.
Fioravanti, G., Primi, C., & & Casale, S. (2013). Psychometric evaluation of the Generalized Problematic Internet Use Scale 2 in an Italian sample. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 10, 761-766.
Fornell, C., & Larcker, D. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research. Vol. 18. № 1.Р., 39–50.
Gámez-Guadix, M., Orue, & Calvete, E. (2013). Evaluation of the cognitive-behavioral model of generalized and problematic Internet use in Spanish adolescents. Psicothema, Vol. 25, No. 3, 299-306.
George, D., & Mallery, P. (2016). IBM SPSS Statistics 23 step by step: A simple guide and reference. New York: NY: Routledge.
Izquierdo, I., Olea, J., & Abad, F. J. (2014). Exploratory factor analysis in validation studies: Uses and recommendations. . Psicothema, 26, 395-400.
Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). New York: Guilford Press.
Kuss, D. J., & Griffiths, M. D. (2011). Online social networking and addiction: a review of the psychological literature. International journal of environmental research and public health, 8(9), 3528–3552.
Kuss, D. J., & Lopez-Fernandez, O. (2016). Internet addiction and problematic Internet use: A systematic review of clinical research. orld Journal of Psychiatry, 6(1), 143–176.
Kuss, D., Griffiths, M., Karila, L., & Billieux, J. (2014). Internet addiction: a systematic review of epidemiological research for the last decade. Current Pharmaceutical Design, 20 (25), 4026-4052.
Laconi, S., Kaliszewska-Czeremska, K., Tricard, N., & Chabrol, H. K. (2018). The Generalized Problematic Internet Use Scale-2 in a French sample: Psychometric evaluation of the theoretical model. L'Encéphale, Volume 44, Issue 3, 192-199.
LaRose, R., Lin, C. A., & Eastin, M. S. (2003). Unregulated Internet usage: Addiction, habit, or or deficient self-regulation? Media Psychology, 5, 225–253.
Meng, S., Cheng, J., Li, Y. Y., Zheng, J., Chang, X., Shi, Y., . . . Shi, J. (2022). Global prevalence of digital addiction in general population: A systematic review and meta-analysis. Clin Psychol Rev. Mar; 92:102128.
Moretta, T., & Buodo, G. (2018). Modeling Problematic Facebook Use: Highlighting the role of mood regulation and preference for online social interaction. Addict Behav., 87, 214-221.
Pontes, H. M., Caplan, S. E., & Griffiths, M. D. (2016). Psychometric validation of the Generalized Problematic Internet Use Scale 2 in a Portuguese sample. Computers in Human Behavior, vol. 63, 823-833.
Probierz, E., Gałuszka, A. I., & Gałuszka, A. (2020). Generalized Problematic Internet Use Scale 2: Results of Validation on Polish Sample. IEEE Access, Volume 8, 117615-117622.
World Health Organisation. (2014). WHO (2014). Public health implications of excessive use of the Internet, computers, smartphones and similar electronic devices. Tokto, Japan: National Cancer Research Centre.
ზუბაშვილი, ა. (2022). სოციალური ქსელების პრობლემური მოხმარების პრედიქტორები ახალგაზრდებს შორის. კავკასიის უნივერსიტეტი: სამაგისტრო ნაშრომი.
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
საავტორო უფლებები (c) 2024 ბიზნესი და კანონმდებლობა
ეს ნამუშევარი ლიცენზირებულია Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიით .
