აგროსამრეწველო პროდუქციის ხარისხის შეფასების სისტემების ეფექტიანობა: საერთაშორისო პრაქტიკა და საქართველოს გამოწვევები
საკვანძო სიტყვები:
აგროსამრეწველო პროდუქცია, ხარისხის შეფასება, სტანდარტიზაცია, HACCP, მიკვლევადობა, ციფრული ტრანსფორმაცია, სურსათის უვნებლობაანოტაცია
თანამედროვე ეკონომიკურ სისტემაში აგროსამრეწველო პროდუქციის ხარისხის სათანადო შეფასება განსაზღვრავს სურსათის უვნებლობას, მომხმარებელთა ნდობას, საექსპორტო პოტენციალსა და ქვეყნის კონკურენტუნარიანობას.
კვლევის მიზანია აგროსამრეწველო პროდუქციის ხარისხის შეფასების საერთაშორისო სისტემების ეფექტიანობის ანალიზი და საქართველოსთვის მათი ადაპტაციის შესაძლებლობების განსაზღვრა.
კვლევა ეფუძნება შედარებით, ინსტიტუციურ და სისტემურ ანალიზს. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა Codex Alimentarius-ის სტანდარტებს, HACCP-ის პრინციპებს, ISO 22000-ს, ევროკავშირის „Farm to Fork“ მიდგომას, აშშ-ის პრევენციულ კონტროლზე დაფუძნებულ სისტემასა და ციფრული მიკვლევადობის შესაძლებლობებს.
Codex Alimentarius საერთაშორისო დონეზე აღიარებულია, როგორც სურსათის უვნებლობისა და სამართლიანი ვაჭრობისთვის განკუთვნილი სტანდარტების, სახელმძღვანელოებისა და პრაქტიკის კოდექსების ერთობლიობა, ხოლო WTO-ის SPS შეთანხმებაში იგი გამოიყენება სურსათის უვნებლობის საერთაშორისო საცნობარო სისტემად.
კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ განვითარებულ ქვეყნებში ხარისხის შეფასების სისტემები ეფუძნება რისკზე ორიენტირებულ, ინტეგრირებულ და ტექნოლოგიურად მხარდაჭერილ მიდგომას. საქართველოს შემთხვევაში მნიშვნელოვან გამოწვევებად რჩება პირველადი წარმოების კონტროლის სისუსტე, ციფრული მიკვლევადობის არასაკმარისი დონე, მცირე მწარმოებლების სტანდარტებთან ადაპტაციის სირთულე და ინსტიტუციური შესაძლებლობების გაძლიერების საჭიროება.
ნაშრომში შემოთავაზებულია „ინტეგრირებული ციფრული ხარისხის შეფასების მოდელი“ - IDQAM, რომელიც აერთიანებს სტანდარტიზაციას, ინსტიტუციურ კონტროლს, HACCP-ს, ლაბორატორიულ შეფასებას, ციფრულ მიკვლევადობას, მონაცემთა ანალიტიკასა და მცირე მეწარმეების მხარდაჭერის მექანიზმებს.
წყაროები
Codex Alimentarius Commission. (2020). General Principles of Food Hygiene: CXC 1-1969. FAO/WHO;
World Trade Organization. (n.d.). Agreement on the Application of Sanitary and Phytosanitary Measures. WTO;
Codex Alimentarius Commission. (2020). Hazard Analysis and Critical Control Point (HACCP) System and Guidelines for Its Application. FAO/WHO;
European Commission. (2020). A Farm to Fork Strategy for a Fair, Healthy and Environmentally-Friendly Food System. Brussels: European Commission;
Food and Drug Administration. (2024). Food Safety Modernization Act (FSMA). U.S. FDA;
ISET Policy Institute. (2017). How Safe Is Your Food?
ISO. (2018). ISO 22000: Food Safety Management Systems — Requirements for Any Organization in the Food Chain. Geneva: International Organization for Standardization;
Kumar, S., & Singh, R. (2021). Blockchain-based traceability systems in agri-food supply chains. Journal of Cleaner Production, 291, 125–138;
Zhang, Y., & Chen, X. (2022). Big data analytics in food safety risk management. Food Control, 133, 108–117;
Aung, M. M., & Chang, Y. S. (2014). Traceability in a food supply chain: Safety and quality perspectives. Food Control, 39, 172–184;
საქართველოს პარლამენტი. (2012). სურსათის/ცხოველის საკვების უსაფრთხოების, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის კოდექსი. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე;
საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო. (2024). 2024–2027 წლების სურსათის უვნებლობის სახელმწიფო კონტროლის პროგრამული მონაცემები;
სურსათის ეროვნული სააგენტო. (n.d.). წლიური ანგარიშები.
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
საავტორო უფლებები (c) 2026 ბიზნესი და კანონმდებლობა
ეს ნამუშევარი ლიცენზირებულია Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიით .
